Dorpskerk

1 wijkgemeente, 2 gebouwen

Onze wijkgemeente maakt gebruik van twee kerkgebouwen voor haar vieringen: de Dorpkerk (Kerkweg 19, 3603 CL Maarssen) en kerkcentrum de Open Hof (Kerkweg 60, 3603 CM Maarssen).

Tijdens de adventsperiode, de 40-dagentijd en de zomerperiode wordt om de week gebruik gemaakt van de Dorpskerk respectievelijk de Open Hof.

Gedurende de overige perioden van het jaar vinden de kerkdiensten ten minste 1x per maand plaats in de Dorpskerk. De overige diensten worden in de Open Hof gehouden.

In de activiteitenkalender van deze website wordt bij elke dienst aangegeven in welk kerkgebouw deze gehouden wordt.

 

Historische gegevens

Op de oudste goederenlijst (circa 9e eeuw) van de St. Maartenskerk (de Dom) te Utrecht staat vermeld dat deze goederen bezat te Suabna, Marsna en Lonaralaca, respectievelijk Zuilen, Maarssen en Loenersloot. Of er toen al een kerk in Maarssen was is niet bekend, maar volgens Katholieke geschiedenisschrijvers moet er in het jaar 960 zeker één zijn geweest. Van die allereerste kerk is niets bekend. Mogelijk werd deze kerk tijdens oorlogshandelingen verwoest, hoewel sommigen de overstroming van de rivier de Vecht in 1173 als oorzaak van de verdwijning zien.

De tufstenen kerk die hierna werd gebouwd, naar alle waarschijnlijkheid een eind 12e eeuws bouwwerk, zou gediend kunnen hebben als kerkkapel van het in de elfde eeuw gebouwde en in 1672 verwoeste Huys te Maersen. Van deze kerk is thans de toren nog over. Aan het einde van de 14e eeuw is men begonnen met de bouw van het koor en het transept van de huidige kerk. Ook de consistorie (in die tijd sacristie) moet in deze tijd zijn ontstaan. In 1519 bouwde Gerard Splinter Ruwiel van Nijenrode een ‘nieuwe’ kerk. Het tufstenen schip wordt vervangen door een bakstenen schip, aan de noord- en zuidzijde van het schip komen ingangen en naast de toren (z-zijde) komt een aanbouw. Naar aanleiding van deze vernieuwingen wordt een gevelsteen aangebracht. In de kerk bevindt zich een steen, in het koor in de muur gemetseld, met het volgende opschrift: “Anno millesimo quingentesimo decimo nono, mensis marci XV, Splinterus de Nieweroy, vir nobilis egregiusque, huic operi primum lapidem supposuit”. De tekst zou als volgt vertaald kunnen worden: “In het jaar 1519 den 15en Maart, legde de edele en doorluchtige heer Splinterus van Nijenrode den eersten steen op dit werk”.

Circa 1600 wordt de noordelijke aanbouw van de toren gemaakt. Beide aanbouwen dienden vermoedelijk als kapellen. Tussen 1660 en 1700 worden wat kleine wijzigingen doorgevoerd als de aanbouw van een turfhok en een portaal. In 1720 Is begonnen met de bouw van een wapenbordkamer en grafkelder voor de familie Huydecoper (enkele eeuwen lang de bewoners van Goudestein). Het fraai smeedijzeren hekwerk, dat vanuit de kerk deze kamer afscheidt, bevat vele symbolieken en draagt het jaartal 1721.

In de tweede helft van de negentiende eeuw wordt een (buiten)deur gemaakt in de wapenbordkamer, een grafkelder voor de familie Doude van Troostwijk gebouwd en een houten portaal vervangen door een stenen. Tevens wordt een grafkelder gebouwd voor de familie Van Notten en een nieuwe ingang aangebracht aan de westzijde van het noordertransept, die toegang geeft tot de herenbank van de familie Huydecoper.

De restauratie van de kerk heeft een groot aantal jaren in beslag genomen. Begonnen in 1963 met de buitenrestauratie werd deze in 1970 voltooid, waarna in 1973 de binnen restauratie plaatsvond. De buitenrestauratie omvatte onder meer het aanbrengen van een nieuwe leibedekking, het herstellen van steunberen en het opnieuw voegen van metselwerk. Wat het interieur betreft vond een volledige restauratie van de vloer plaats. Voor een belangrijk deel bestaat deze uit oude grafzerken, waarvan een aantal van rond 1650 dateert. Bijzondere aandacht verdient de eveneens gerestaureerde preekstoel. Deze werd rond 1725 vervaardigd door de Maarssense schrijnwerker Jasper van Eeten, die ook in deze kerk begraven ligt.

Tot slot melden wij de restauratie van het 18e eeuwse orgel in 1980/1981. Een van de nog weinig voorkomende Meere-orgels, zo genoemd naar de bekende Utrechtse orgelbouwer Abram Meere.

Beschrijving
Iets van de weg terug liggende kerk met een plein en stoeppalen aan de voorkant en een kerkhof met een muur er omheen aan de achterkant. De kerk is een éénbeukige kerk met transept, afgedekt door een leien zadeldak. De transepten eindigen in tuitgevels met vlechtwerk. Aan de zuid- en noordzijde zijn aanbouwen; aan de zuidzijde een grafkapel en een grafkelder, aan de noordzijde een 19e eeuws toegangsportaal en de consistoriekamer (de sacristie uit de 16e eeuw) waarin een venster met neo-gotische tracering uit de 19e eeuw. De kerk heeft vier traveeën en eenvoudige steunberen. De vensters hebben spitsbogen en zijn in het transept samengesteld. De toren heeft een vierkante plattegrond en een naaldspits bedekt met leien. Op de begane grond aan de westzijde is een dubbele deur, die iets terugloopt. De deur heeft een rondboogvormige omlijsting van meerdere profiellijsten. Boven de deur is een spitsboogvenster met roeden uit een latere bouwperiode (mogelijk 1519). Er zijn lijsten met rondboogjes. Onder de naaldspits zijn gekoppelde galmgaten en lisenen (aan drie zijden). Aan de noord- en zuidgevel bevinden zich kapellen. In het kerkgebouw bevinden zich een 18e eeuws orgel en een tweetal herenbanken en een kansel in Nederlandse Lodewijk XIV – vormgeving. In de zuidwand van het koor is een gevelsteen terug te vinden welke verwijst naar de eerste steen die werd gelegd in 1519. Op de vloer van koor en schip zijn verscheidene grafzerken met opschriften, sommige met familiewapens.

Literatuur/Archief
Gids Hervormde Kerk te Maarssen “St. Pancratius”, uitgave Kerkvoogdij van de Hervormde Gemeente te Maarssen (1986)

  • De Nederlandse Hervormde Kerk te Maarssen, M.A. Schimmel (1970). Overdruk uit jaarboek Oud Utrecht
  • Toestanden en gebeurtenissen uit de geschiedenis van Maarssen, D. Dekker (1984)
  • Periodieken Historische Kring Maarssen, jrg. 2 nr. 1 blz. 6 t/m 8, jrg. 2 nr. 3 blz. 42 t/m 48, jrg. 4 nr. 3 blz. 60 en 61, jrg. 13 nr. 4 blz. 68 t/m 75.

Korte geschiedenis
Kruiskerk in gotische stijl uit de 16e eeuw met romaanse toren uit de 12e eeuw

  • ca 1519 afbraak tufstenen kerkgebouw en bouw van huidige laatgotische kerk
  • 1720/21 aanbouw grafkapel
  • 1789 verandering torenspits
  • 1840 ommuren van de begraafplaats
  • 1860 – 1890 bouw (graf)portalen
  • 1963 tot 1970 restauratie exterieur en toren
  • 1973 restauratie interieur
  • 1980/81 restauratie Meere-orgel
  • 1995 restauratie dakconstruktie